Πόλεμος για την τέχνη: Η Ουγγαρία διεκδικεί από την Αυστρία πίνακα του Κλιμτ – Αγνοείτο 80 χρόνια

Ήταν μια μέρα του καλοκαιριού του 2023, όταν ένας άνδρας μπήκε σε μια γκαλερί της Βιέννης προκειμένου να πουλήσει έναν πίνακα του Γκούσταβ Κλιμτ. Αρχικά, ο υπάλληλος που τον υποδέχτηκε νόμιζε ότι ήταν αστείο και τον έδιωξε ευγενικά.

Όμως, μόλις ο ιδιοκτήτης της γκαλερί έμαθε τι είχε συμβεί, έτρεξε στον δρόμο να προλάβει τον άνδρα. Ο Ebi Kohlbacher είναι ειδικός στον μεγάλο Αυστριακό συμβολιστή καλλιτέχνη και γνώριζε ότι ορισμένοι πίνακες του Κλιμτ είχαν χαθεί. Κατάφερε να προφτάσει τον άνδρα, ο οποίος του έδειξε μια φωτογραφία ενός πίνακα που είχε χαθεί για οκτώ δεκαετίες. Επρόκειτο για ένα πορτρέτο του πρίγκιπα William Nii Nortey Dowuona, ενός Αφρικανού αριστοκράτη που είναι γνωστό ότι είχε συναντήσει τον Κλιμτ και είχε ποζάρει για αυτόν.

Είναι «ένας από τους σπάνιους πίνακες με μαύρο πρόσωπο στην ευρωπαϊκή τέχνη που δημιουργήθηκε από έναν μεγάλο καλλιτέχνη», δήλωσε ο Kohlbacher στο AFP. Οι ειδικοί λένε ότι ο Dowuona ήταν ο αρχηγός μιας ομάδας του λαού Ga από κοντά στην Άκρα της Γκάνας, οι οποίοι συμμετείχαν σε μια διαβόητη έκθεση «ανθρώπινου ζωολογικού κήπου» με θέμα την αφρικανική αγροτική ζωή, η οποία προσέλκυσε τεράστια πλήθη στη Βιέννη το 1897.

Η «διαδρομή» του πίνακα

Ο πίνακας εξαφανίστηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αφού ανήκε σε μια πλούσια εβραϊκή αυστριακή οικογένεια, τους Klein. «Έπρεπε να προσδιορίσουμε την προέλευση του έργου χωρίς κανένα ίχνος αμφιβολίας», δήλωσε ο Kohlbacher στο AFP. Ένας άλλος εμπειρογνώμονας, ο Alfred Weidinger, βοήθησε να επιβεβαιωθεί η γνησιότητα του πορτρέτου και να χαρτογραφηθεί η ιστορία του.

Οι Klein, οι οποίοι ήταν έμποροι κρασιού, απέκτησαν τον πίνακα μετά το θάνατο του Klimt το 1918. Έφυγαν από την Αυστρία μετά την προσάρτηση της χώρας από τους Ναζί το 1938, εμπιστευόμενοι τον πίνακα σε μια γυναίκα, η οποία αργότερα μετακόμισε στην Ουγγαρία. Όταν όμως οι κομμουνιστές ανέλαβαν την εξουσία στη Βουδαπέστη το 1949, η γυναίκα αγνόησε όλες τις εκκλήσεις της οικογένειας να το επιστρέψει και ο πίνακας εξαφανίστηκε από το δημόσιο βλέμμα

Είχε τέσσερις γνωστούς ιδιοκτήτες στην Ουγγαρία μεταξύ 1988 και 2023, όταν επιστράφηκε στην Αυστρία για ανάλυση από ειδικούς, αφού η Ουγγαρία χορήγησε άδεια εξαγωγής.

Ο Κλιμτ τον «σεβόταν»

Τα έργα του Κλιμτ πωλούνται σήμερα για αστρονομικά ποσά – το έργο του «Κυρία με βεντάλια» πωλήθηκε για 108 εκατομμύρια δολάρια το 2023 – και ο Βάιντινγκερ το χαρακτήρισε ως ένα από τα «εξέχοντα» έργα του καλλιτέχνη. Τα λουλουδένια στοιχεία του ελαιογραφικού πίνακα, που αργότερα έγιναν ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Κλιμτ, δείχνουν «μια βασική φάση στην εξέλιξη της καλλιτεχνικής του γλώσσας», είπε ο Weidinger. «Αυτή η μεταβατική φάση ορίζεται ιδιαίτερα από την ένταση μεταξύ της σχολαστικά λεπτομερούς και νατουραλιστικής φιγούρας» του πρίγκιπα και της «ζωηρής, σχεδόν εξπρεσιονιστικής απόδοσης του φόντου», πρόσθεσε.

Ο Kohlbacher είπε ότι ο Klimt πρέπει να γνώριζε και να σεβόταν τον πρίγκιπα. «Είναι προφανές ότι ο πίνακας εκπέμπει τον θαυμασμό του», είπε. Ο πρίγκιπας ηγήθηκε μιας αντιπροσωπείας 120 Αφρικανών που ταξίδεψαν στην Αυστροουγγρική αυτοκρατορία και πόζαραν για έξι μήνες σε μια έκθεση που επισκέπτονταν έως και 10.000 άτομα την ημέρα. Ο πίνακας σηματοδότησε μια στροφή στην ευρωπαϊκή αντίληψη για τους Αφρικανούς, είπε ο Weidinger. «Η βιεννέζικη αστική τάξη τους πήγε σε καφετέριες και καταστήματα και τους έδειξε τα τοπικά μνημεία», πρόσθεσε.

Στην Ουγγαρία του Όρμπαν

Αλλά η ιστορία έχει μια άλλη τροπή χάρη στο νέο πάθος της Ουγγαρίας για τον χαμένο Αφρικανό πρίγκιπα.

Ο τελευταίος ιδιοκτήτης του πίνακα έχει το δικαίωμα να τον πουλήσει βάσει μιας συμφωνίας που υπογράφηκε σύμφωνα με τις Αρχές της Ουάσιγκτον του 1998 για την επιστροφή περιουσιακών στοιχείων που κατασχέθηκαν από θύματα του Ολοκαυτώματος. Έχει συνάψει εμπιστευτική συμφωνία με τους απογόνους της Ερνέστιν Κλάιν, της αρχικής ιδιοκτήτριας που πέθανε το 1973.

Ωστόσο, η Βουδαπέστη δεν δέχεται τίποτα από όλα αυτά, καθώς επιμένει ότι η άδεια εξαγωγής δεν ήταν έγκυρη, υποστηρίζοντας ότι ένα αντικείμενο τέτοιας αξίας δεν έπρεπε ποτέ να είχε φύγει από τη χώρα.

Ενώ η γκαλερί W&K ελπίζει ότι η Ουγγαρία θα σεβαστεί τις Αρχές της Ουάσιγκτον, ο εισαγγελέας της Βιέννης επιβεβαίωσε στο AFP ότι έλαβε εντολή κατάσχεσης από τη Βουδαπέστη, η οποία θέλει πίσω τον «Μαύρο Κλιμτ».